• Frank Furedi
  • Frank Furedi
  • Sociologist, commentator and author
Article

Moord als terreurperformance

De nieuwsverslaggever van ITV noemde het “de dag dat het geweld à la Bagdad ook in South London neerstreek”. Parlementslid George Galloway, de prins van de politieke potsenmakers, vergeleek het incident dan weer met het geweld dat de Syriërs te beurt valt. Beiden legden uiteraard enige zin voor overdrijving aan den dag. Woolwich is nog altijd Bagdad of Damascus niet. Gelukkig wordt Londen maar heel zelden opgeschrikt door dit soort gewelddadige incidenten en blijft het een relatief relaxte en vreedzame plek. Maar hoe kunnen we deze gruwelijke moord in de straten van Woolwich een plek geven?

De aanslagen van 11 september 2001 hebben een aardverschuiving veroorzaakt in de manier waarop de westerse samenlevingen tegen de terreurdreiging aankijken. Van oudsher werd terrorisme beschouwd als iets wat zijn roots ‘daar’ had, en ‘daar’, dat was dan gewoonlijk ergens in het Midden-Oosten. Toen gewezen president George W Bush na de aanslagen op het World Trade Center vroeg “waarom zij ons zo haten”, nam iedereen voetstoots aan dat “zij” uit een ver land afkomstig waren. De mensen die “ons haatten” en bedreigden, behoorden in de geesten van de mensen niet tot de westerse samenlevingen. Toch is het sinds 9/11 steeds moeilijker geworden om te ontkennen dat er naast de dreiging van buitenaf ook een dreiging van binnenin bestaat.

Het besef dat sommige mensen onze maatschappij maar niks vinden en geen Britten willen zijn, heeft de terreurdreiging tastbaarder gemaakt. Veel specialisten ter zake zijn zich dan ook vooral gaan toespitsen op ‘binnenlandse terroristen’ en op de radicalisering van jonge mensen die zich existentieel vervreemd voelen van de maatschappij waarin ze leven. Die individuen worden ook weleens lone wolves genoemd en afgeschilderd als een radicale bedreiging voor de samenleving. Willekeurige terroristische aanslagen zijn ook de grootste angst van de Britse veiligheidsdienst MI5, zo blijkt. Maar het idee van een random fanatic (willekeurige fanatiekeling) stelt ons ook voor een probleem: zowat elke vorm van onbevattelijk geweld - een schietpartij in een school, een aanval met een mes - kan worden herleid tot een daad van politiek terrorisme.

Vandaar ook dat maar al te veel mensen de verleiding niet kunnen weerstaan en de tragedie die zich in Woolwich heeft afgespeeld als een daad van politiek terrorisme bestempelen. Helemaal in die geest beweerde Con Coughlin, journalist en defensiespecialist bij The Daily Telegraph, dat “de ‘onthoofding’ van Woolwich recht uit het terreurhandboek van Al Qaida komt”.

Realityterrorisme

Het lijkt me sterk dat de twee mannen die deze gruwelijke gewelddaad hebben gepleegd het terreurhandboek van Al Qaida zouden hebben zitten lezen. Wat voor mij wel buiten kijf staat, is dat ze zich grondig hebben verdiept in de culturele waarden van realityshows. Het script dat ze hebben ingestudeerd, wordt steeds weer tot leven gebracht voor de camera’s van de realityprogramma’s die onze schermen hebben ingepalmd.

Het ongeziene geweld dat de twee moordenaars hebben gepleegd op het lichaam van de vermoorde soldaat is op zich al erg genoeg. Maar nog verontrustender is de obsessieve manier waarop ze hun performance in beeld gebracht wilden zien. Het was ze alleen maar te doen om de uitvoering van de daad. Het is best mogelijk dat de moordenaars alleen maar de rol van idealistische jihadist speelden. Een van hen prevelde voortdurend “We zweren bij Allah de Almachtige dat we jullie zullen blijven bestrijden”, maar in werkelijkheid bedoelde hij dat ze zouden blijven performen. Ze namen alle tijd om nog wat extra beelden te laten schieten. Ze dachten helemaal niet aan vluchten, en dat illustreert alleen maar dat ze volledig in het drama opgingen.

In de jaren tachtig, toen Margaret Thatcher verklaarde dat “publiciteit de zuurstof van het terrorisme is”, waren de populaire cultuur en het dagelijkse leven nog niet zo doordrongen van de reality-tv en de celebritycultuur als nu. De kans dat ruchtbaarheid rond een daad van geweld de narcistische boodschap dat “alles om mij draait” moet dienen, is tegenwoordig veel groter dan dat het om politiek idealisme gaat.

In de realitycultuur wordt publiciteit een medium dat mensen die anders helemaal niet zouden opvallen heel even in staat stelt om in het voetlicht te treden. Vaak leidt de belofte van roem tot daden van zelfvernedering en zelfdestructie. In Woolwich heeft die belofte geleid tot de vernietiging van een ander mens. Als de realityfanaticus zichzelf erkend weet als een bedreiging voor de nationale veiligheid zetten we die obsessieve hunker naar roem en erkenning onbedoeld nog kracht bij. En dat is hier de echte tragedie.

De ‘ik ben hier ook’-rol

Uiteindelijk wordt de impact van een terreurdaad bepaald door de manier waarop de samenleving erop reageert. Vandaar dat we vooral niet mogen overreageren. Als we de bedreiging buiten alle proportie opblazen, kan dat would-be realityfanatici nog aanmoedigen. Ze kunnen namelijk gaan concluderen dat relatief bescheiden terreurdaden een disproportionele impact hebben op de samenleving. Af en toe - en gelukkig heel zelden - slaagt de willekeurige terrorist erin om zware lichamelijk schade aan te richten. Het is echter niet de omvang van de schade waaraan hij zijn relevantie ontleent. Hij vormt namelijk niet alleen een fysieke, maar ook, en vooral, een culturele bedreiging.

Na Woolwich blijven twee beelden me achtervolgen. Het ene is de sadistische moord op zich. Het andere is de haast terloopse manier waarop toevallige voorbijgangers de rol van deelnemer aan het drama gingen spelen. Gelukkig hadden sommige mensen ook de tegenwoordigheid van geest om het slachtoffer te helpen. Maar andere getuigen haalden spontaan hun camera tevoorschijn om het spektakel te filmen en speelden de “ik ben hier ook”-rol. Ook op Twitter kropen al te veel mensen maar al te graag in de huid van de voyeur. Zo gaven ze twee door zichzelf geobsedeerde moordenaars ongewild de erkenning die ze zochten, maar niet verdienden.

Contact me

If you want to get in touch or keep updated with my activities, either email me, connect with me on LinkedIn or follow me on Twitter.